Doç. Dr. Can Deveci Enderun Mektebi’nde Konuştu: Bölgenin Çıkış Yolu Ortak Hareket

Türkiye Yazarlar Birliği tarafından düzenlenen Enderun Mektebi programında, Erciyes Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Can Deveci, “100 Yıl Sonra Ortadoğu Ne Durumda?” başlıklı sunumuyla dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Program, Kayseri Büyükşehir Belediyesi Sivil Toplum Kuruluşları Merkezi Konferans Salonu’nda gerçekleştirildi.

Can Deveci, konuşmasında “Ortadoğu” kavramının 1890’lardan sonra ortaya çıktığını belirterek, bu tanımlamanın özellikle İngiliz siyasi ve ticari stratejilerinin ürünü olduğunu ifade etti. Kavramın, İngiltere’nin Hindistan, Japonya ve Basra Körfezi hattındaki ticaret yollarını tanımlamak amacıyla şekillendiğini söyleyen Deveci, bugün bölgede yaşanan birçok yapısal problemin de bu dış müdahalelerin izlerini taşıdığını vurguladı.

Bölgedeki krizlerin yerel dinamiklerden çok Avrupa devletlerinin kendi rekabetlerinden beslendiğini dile getiren Deveci, 1800’lü yılların sonunda İngiliz ticaretinin önündeki en büyük engellerin Osmanlı Devleti ve Rusya olduğunu kaydetti. Birinci Dünya Savaşı’nın da bölge halklarının kendi iç çatışmasından değil, Avrupa güçlerinin mücadelesinden doğduğunu söyledi.

Deveci, bugün kullanılan sınırların ve siyasi haritaların yaklaşık bir asır önce çizildiğine dikkat çekerek, deniz teorisyeni Alfred Mahan, İngiliz istihbaratıyla ilişkilendirilen Valentin Şiro ve haritalarıyla öne çıkan David Hogard gibi isimlerin bölgenin bugünkü şekillenmesinde etkili olduğunu anlattı.

İngiltere’nin bölgedeki hâkimiyetini sürdürebilmek için Süveyş Kanalı, Kıbrıs, adalar ve Basra Körfezi üzerinde kontrol kurmayı stratejik hedef olarak gördüğünü belirten Deveci, bir coğrafyada kalıcı hâkimiyet için ticaret, din ve kesintisiz otoritenin belirleyici unsurlar olduğunun altını çizdi.

Son 200 yılda Batılı güçlerin özellikle ateşli silahlardaki üstünlükleri sayesinde bölgede etkili olduğunu söyleyen Deveci, Türklerin, Arapların, Farsların ve Kürtlerin tarihsel ağırlıklarına rağmen bugün etkilerinin sınırlı kaldığını ifade etti. Batılı aktörlerin kendi çıkarlarını koruyacak bir güç aradığını belirten Deveci, bu noktada İsrail’in öne çıktığını kaydetti.

Konuşmasının son bölümünde dikkat çekici bir çıkış yolu tarif eden Can Deveci, bölge halklarının artık kendi sorunlarını kendilerinin çözebileceğini göstermesi gerektiğini vurguladı. Parçalanmış yapıların dış müdahaleleri kolaylaştırdığını belirten Deveci, bölgenin geleceğinin ancak ortak hareketle şekillenebileceğini söyledi.

“Bölge bütünleşebiliyor mu? Hayır. Her devlet kendi derdiyle uğraşıyor. Sorunlar çözülemeyince dışarıdan hegemon güçler devreye giriyor. Bölge ne kadar küçülürse, dış müdahaleler o kadar kolaylaşıyor. Bölgenin tek çıkış yolu, ülkelerin güçlerini birleştirmesi ve her alanda iş birliği mekanizmaları kurmasıdır” diyen Deveci, özellikle Türkiye’nin bu süreçte birleştirici bir rol üstlenebileceğine dikkat çekti.

Programın sonunda Doç. Dr. Can Deveci, katılımcıların sorularını yanıtladı. Türkiye’nin bölge ülkelerini ortak zeminde buluşturma kapasitesinin yüksek olduğunu belirten Deveci, yürütülen bölgesel politikanın stratejik önem taşıdığını vurguladı.